Kresomózgowie

Kresomózgowie dzieli się na parzyste, zwane powszechnie półkulą oraz nieparzyste, czyli część środkową. To część mózgowia, w której umieszczone są ważne skupiska neuronów, zwane jądrami. Kresomózgowie kontroluje zatem wiele czynności fizycznych i umysłowych, a także reakcje świadome.

 

Kresomózgowie parzyste

Biorąc pod uwagę ten podstawowy podział, w kresomózgowiu parzystym wyróżnia się:

• płaszcz;
• jądra kresomózgowia;
• istotę białą półkuli;
• komorę boczną.

Płaszcz

Płaszcz to istota szara okrywająca półkule, stanowi zatem ich zewnętrzną część. Większa część płaszcza, ponieważ aż 90%, składa się z komórek nerwowych. W efekcie składają się na niego 4 struktury:

• kora mózgu;
• wyspa;
• hipokamp;
• węchomózgowie.

Kora mózgu stanowi najobszerniejszą jego część, ponieważ buduje ją aż około 9 miliardów komórek nerwowych. Jest pofałdowana i dzieli się na płaty (czołowy, ciemieniowy, skroniowy, potyliczny), a te z kolei są podzielone bruzdami na zakręty. Każdy mózg ma swoje indywidualne pofałdowanie, którego celem jest zwiększenie powierzchni kory. Dodatkowo szczególnie istotne są 3 głębokie bruzdy – środkowa, boczna i obręczy.

Wyspa to część płaszcza zlokalizowana na na dnie dołu bocznego mózgu. Otacza ją bruzda okólna. Ponadto anatomicznie wyróżnia się kilka krótkich zakrętów w jej obrębie w części przedniej, a w części tylnej pojedynczy i długi.

Hipokamp wpukla się do rogu dolnego komory bocznej. Powierzchnia dokomorowa jego elementu zwanego stopą pokryta jest wiązką włókien nerwowych, które tworzą korytarz. Hipokamp ściśle wiąże się z pamięcią, koncentracją i nauczaniem.

Zobacz również: Układ limbiczny.

Węchomózgowie jest ostatnią składową płaszcza. Dzieli się na część obwodową i ośrodkową. W części obwodowej należy zwrócić uwagę na trójkąt węchowy i opuszkę węchową. Z kolei część ośrodkowa składa się ze struktur zlokalizowanych na powierzchni przyśrodkowej półkuli.

Jądra kresomózgowia

To skupiska istoty szarej w obrębie kresomózgowia. Zalicza się do nich:

• ciało prążkowane;
• przedmurze;
• ciało migdałowate.

Ciało prążkowane jest wśród nich największe, dlatego dzieli się je na jądro soczewkowate i ogoniaste. Jądro soczewkowate natomiast zbudowane jest z gałki bladej i skorupy. Jądro ogoniaste wraz ze skorupą określa się wspólną nazwą – prążkowie. To ważna struktura, ponieważ zawiera ono acetylocholinę i duże ilości amin katecholowych (zwłaszcza dopaminę).

Przedmurze to wąskie pasmo istoty szarej, które biegnie między podstawą jądra soczewkowatego, a wyspą.

Ciało migdałowate natomiast leży w płacie skroniowym i składa się z kilku mniejszych skupisk komórek, zwanych jądrami ciała migdałowatego. Drażnienie ich powoduje reakcje autonomiczne i emocjonalne.

Istota biała półkuli

To obszar między komorą boczną, a płaszczem. Istotę białą tworzą 3 rodzaje włókien nerwowych:

• kojarzeniowe – zespalają poszczególne części płaszcza w obrębie tej samej półkuli;
• spoidłowe – zespalają ze sobą struktury odrębnych półkul;
• rzutowe (projekcyjne) – zespalają płaszcz ze strukturami niżej położonymi.

Komora boczna

Znajduje się wewnątrz półkuli. Jej ściany tworzy istota biała i istota szara kresomózgowia. Wewnątrz niej znajduje się płyn mózgowo-rdzeniowy. Jej wielkość jest indywidualnie zmienna, jednak wyróżnia się stałe elementy:

• róg przedni;
• część środkową;
• róg boczny;
• róg tylny.

Zobacz również: Ośrodkowy układ nerwowy.

Kresomózgowie nieparzyste

Do kresomózgowia nieparzystego zalicza się:

• ciało modzelowate;
• spoidło przednie;
• przegrodę przezroczystą;
• sklepienie.

Ciało modzelowate to największa składowa kresomózgowia nieparzystego. W jego skład wchodzi duża liczba włókien rzutowych, które łączą część obwodową węchomózgowia z hipokampem. Jednakże ciało modzelowate budują przede wszystkim włókna nerwowe spoidłowe.

Spoidło przednie to obszar pomiędzy blaszką krańcową, a słupami sklepienia. Wyróżnia się tu część przednią, węchową i tylną. Spoidło przednie tworzy między innymi ścianę przednią komory trzeciej.

Przegroda przezroczysta składa się z dwóch blaszek rozpiętych między ciałem modzelowatym, a słupami sklepienia. Strukturę tę budują głównie skupienia istoty szarej oraz włókna nerwów kojarzeniowych. Objętość jam przegrody przezroczystej zmienia się wraz z wiekiem, w związku z czym największa jest w okresie płodowym.

Sklepienie to dwa grube pasma istoty białej rozpięte ponad komorą trzecią. Zespalają ciała suteczkowate z hipokampami. Miejsce połączenia obu pasm nazywa się trzonem sklepienia.

Polecane produkty:

Bibliografia

1. Gołąb B., Anatomia czynnościowa ośrodkowego układu nerwowego, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2014.
2. Konturek S., Fizjologia człowieka, Tom IV, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1998.